Η ιστορία του έργου

Α. Η ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Η Αθήνα, όταν ορίστηκε ως η πρωτεύουσα του νέου Ελληνικού Κράτους (το 1833, μετά την Επανάσταση) ήταν μια απλή κωμόπολη με 6.000 περίπου κατοίκους. Δύο προικισμένοι αρχιτέκτονες, ο Έλληνας Σταμάτης Κλεάνθης και ο Βαυαρός Edward Schaubert, μαθητές του Karl Schinkel, ανέλαβαν να εκπονήσουν το σχέδιο της νέας πόλης. Το σχέδιο αυτό ακολουθεί τις αρχές του ρομαντικού νεοκλασσικισμού και η βασική ιδέα ήταν η ανάπτυξη της νέας πόλης προς το βορρά και η αποκατάσταση του κέντρου της αρχαίας πόλης μέσω εκτεταμένων ανασκαφών γύρω από την Ακρόπολη (η αρχαία αίγλη της πόλης ήταν, εξάλλου, το βασικό επιχείρημα για την επιλογή της ως νέας πρωτεύουσας). Η ιδέα του καθορισμού μιας πολιτιστικής-ιστορικής ζώνης ήταν, συνεπώς, παρούσα από την πρώτη στιγμή. Το 1834, ο Leo von Klenze παρουσίασε ένα νέο σχέδιο, το οποίο τροποποιούσε το προηγούμενο κυρίως προτείνοντας στενότερους δρόμους, μειώνοντας τους ανοικτούς χώρους και το χώρο που προοριζόταν για τις αρχαιολογικές έρευνες.

Το 1860, το σχέδιο του Klenze αναπροσαρμόστηκε από μία επιτροπή (Επιτροπή Σταυρίδη) για πληθυσμό 50.000 κατοίκων πλέον. Πέραν κάποιων τροποποιήσεων, το σχέδιο αυτό διαμόρφωσε τον πυρήνα της πόλης και είναι υπεύθυνο για τη μορφή που έχει το κέντρο της σύγχρονης Αθήνας.

Το 1920, η Αθήνα αριθμούσε 453.000 κατοίκους, ενώ το 1928, μετά το τεράστιο κύμα προσφύγων από τη Μικρά Ασία, ο πληθυσμός της έφθασε τους 802.000 κατοίκους. Την παραμονή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η Αθήνα είχε ήδη 1.140.000 κατοίκους. Τα χρόνια μετά το 1950 σηματοδότησαν την περίοδο της πλήρους μεταπολεμικής αναδιοργάνωσης της χώρας. Παρατηρήθηκαν ακόμα υψηλότεροι ρυθμοί οικονομικής και δημογραφικής ανόδου, που πυροδοτήθηκαν από την αξιοσημείωτη συγκέντρωση βιομηχανικών δραστηριοτήτων στην περιοχή.

Σήμερα η Ευρύτερη Περιοχή των Αθηνών αποτελεί μια σύγχρονη Μητρόπολη με μοναδικά φυσικά, αισθητικά και πολιτιστικά πλεονεκτήματα τα οποία τονίζουν τόσο την αρχαία όσο και τη σύγχρονη ιστορία της. Αποτελεί μια αυτοδύναμη περιφέρεια της χώρας, την περιφέρεια Αττικής. Είναι η μεγαλύτερη περιφέρεια της χώρας, από άποψη πληθυσμού και πυκνότητας, καθώς και οικονομικής δραστηριότητας. Περιλαμβάνει 157 δήμους και κοινότητες εντός 4 νομών. Η περιοχή στεγάζει το 34,3% (3.522.769 κάτοικοι) του πληθυσμού της χώρας, ενώ γεωγραφικά δεν υπερβαίνει το 2,8% της συνολικής επιφανείας της χώρας.

Β. ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Οι προσπάθειες για ένα συνεκτικό πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό για την Ευρύτερη Περιοχή των Αθηνών ξεκίνησαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι προσπάθειες αυτές συνεχίστηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ΄60 και προς το τέλος της δεκαετίας του ΄70 πήραν τη μορφή νομοθετημένων συγκεκριμένων στόχων μέσω ενός σχεδίου-πλαισίου το οποίο ονομαζόταν ?Πρωτεύουσα 2000. Τέλος, το 1985 ψηφίσθηκε ένας νόμος ειδικά για την Αθήνα, το Ρυθμιστικό Σχέδιο και Πρόγραμμα για την Περιβαλλοντική Προστασία της Ευρύτερης Περιοχής των Αθηνών (Ν. 1515/85). Το Ρυθμιστικό Σχέδιο των Αθηνών Master Plan) επιδιώκει να καθορίσει τους βασικούς άξονες για τη μελλοντική ανάπτυξη της Περιοχής. Οι γενικοί στόχοι και κατευθύνσεις τους Σχεδίου αυτού αναφέρονται στο Άρθρο 3 του Νόμου 1515/85 και μεταξύ αυτών, δύο συνδέονται απευθείας με το Πρόγραμμα ?Ενοποίησης των Αρχαιολογικών Χώρων των Αθηνών.
- Η προώθηση της ιστορικής φυσιογνωμίας των Αθηνών και η αναβάθμιση του κέντρου της
- Η βελτίωση της ποιότητας ζωής για όλους τους κατοίκους της και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Μεταξύ των πιο ειδικών στόχων και κατευθύνσεων αυτού του σχεδίου για την Αθήνα σε τοπικό επίπεδο μπορούμε να διακρίνουμε:
- Τον εξωραϊσμό των ιστορικών στοιχείων της πόλης, την αποκατάσταση του τοπίου και της οικολογίας της Αττικής, την προστασία και την διαχείριση των ορεινών περιοχών, των περιοχών ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους και των παρακτίων ζωνών.
- Την αναδιοργάνωση του αστικού ιστού μέσω μέτρων ελέγχου της άτακτης πολεοδομικής εξάπλωσης, τη δημιουργία ενός πολυκεντρικού τρόπου λειτουργίας της πόλης, τον έλεγχο των χρήσεων γης και της πυκνότητας του πληθυσμού ανά περιοχή, την αναδιοργάνωση της λειτουργίας των συνοικιών, την αναβάθμιση και αποσυμφόρηση των κέντρων της Αθήνας και του Πειραιώς, με έμφαση στη διατήρηση και προβολή του ιστορικού τους χαρακτήρα.
- Το σχεδιασμό ποιοτικών παρεμβάσεων μεγάλης κλίμακας.

Το Διαρθρωτικό Σχέδιο της Ευρύτερης Περιοχής Αθηνών καθορίζει τις αρχές και τις κατευθύνσεις για την ανάπτυξη ολόκληρης της Μητρόπολης.

Το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο της καθ εαυτού πόλης των Αθηνών μεριμνά, μεταξύ άλλων, για ένα Αρχαιολογικό Πάρκο και για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής μέσω της αποκατάστασης των υποβαθμισμένων περιοχών. Αυτό το Αρχαιολογικό Πάρκο στο κέντρο της πόλης, ένα μεγάλο ανοιχτό μουσείο, περιλαμβάνει τα πλέον διάσημα αρχαία και βυζαντινά μνημεία, την παλαιά πόλη και άλλα οικοδομήματα / πλατείες / άξονες / περιοχές ιστορικού χαρακτήρα.

Το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο εγκρίνεται από τον Υπουργό μετά από ενεργό δημόσια συμμετοχή (πολίτες, τοπικοί και κεντρικοί κυβερνητικοί φορείς, περιβαλλοντικές ομάδες και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη είτε από τον ημιδημόσιο είτε από τον ιδιωτικό τομέα, των οποίων οι εκπρόσωποι συμμετέχουν δραστήρια στην όλη διαδικασία σχεδιασμού).